Prof. Dr. Süheyla KÖSE  Göz Hastalıkları Uzmanı © 2010 Tüm Yayın ve Özlük Hakları Prof. Dr. Süheyla KÖSE'ye aittir.

Şaşılık muayenesi

Şaşılık muayenesine öncelikle iyi bir öykü alma (anamnez) ile başlanır.

Ailede göz problemi olan (yüksek derecede gözlük, kayma, görme azlığı gibi) var mı ?  Annenin hamileliği normal geçirip geçirmediği, geçirilen ateşli, döküntülü hastalıklar, alınan ilaçlar, bebeğin zamanında doğup doğmadığı sorgulanmalıdır.Kaymanın nasıl fark edildiği,  sürekli olup olmadığı, kaç yaşından beri olduğu, bir tek gözünde mi yoksa zaman zaman her iki gözde de gözlenip gözlenmediği, herhangi  bir olay sonrasında gelişip gelişmediği (travma, havale,nöbet gibi) sorgulanmalıdır. Kayma için herhangi bir tedavi yapılıp yapılmadığı, varsa gözlüklerinin numaraları, kapama ya da cerrahi tedavi olup olmadığı sorgulanmalıdır.

Öykü alındıktan sonra hastanın;

Görme keskinliği

Kaymanın niteliği

Göz hareketlerinin ve kaymanın derecelendirilmesi

Göz dibi (fundus) bakısı

Refraksiyon muayenesi gibi değerlendirmeler yapılır.

Gerekli konsültasyonlar istenmelidir.


Şaşılık muayenesinde kullanılan testler

Örtme testi: Örtme testi, şaşılık tanısının en temel ve kolay tanı yöntemidir. Örtme testinin başarıyla uygulanabilmesi için çocuk uyumlu olmalı ve yeterli görme düzeyi bulunmalıdır. Yapılacak olan örtme testi yakın ( 33 cm) ve uzak ( 6 metre) için tekrarlanmalıdır. Yakında küçük detayları olan bir cisim kullanılmalıdır. Çocuğun bu cisme bakması sağlanır ve bu esnada bir göz  herhangi bir kapama ile örtülür. Açıkta kalan gözün cismi görebilmek için  hareket etmesi o gözde belirgin bir şaşılığın olduğunu gösterir. Bu testin her iki göze ayrı ayrı  yapılması gerekmektedir.

Alternan örtme  testi: Gizli kaymayı ortaya çıkarmak veya kayma derecesini tam olarak saptamak için kullanılır.  Örtmeler, iki gözün aynı anda görmesine izin vermeyecek şekilde her iki göz arasında değiştirilir. Test öncesi belirgin kayması olmayan bir hastada, test sırasında kapamanın arkasında kalan gözde kayma ortaya çıkıyorsa hastada gizli kayma olduğu belirlenmiş olur.

 Her iki gözden gelen herhangi bir cisme ait görüntüler, beyinde birleştirici merkezde birleştirilerek derinliği olan tek bir cisim olarak algılanır. Bu olaya füzyon denir. Füzyonu kuvvetli olan kişilerde görme eksenleri paralel halde tutulabilir. Füzyonu bozacak şekilde gözler kapatılacak olursa (alternan örtme testi ile) gizli olan şaşılık  belirgin hale gelecektir.

Prizma örtme testi: Şaşılık hastalarında örtme testi prizma ile birlikte kullanılarak, kayma miktarı ölçülebilir. Prizmanın gücü kayma görülmeyinceye kadar artırılır. Buna prizma örtme testi denir.

Korneadan ışık yansıması testi (Hirschberg testi): Bir ışık kaynağı ile ışık 40 cm mesafeden iki gözün ortasına  düşecek şekilde tutulur. Korneadan yansıyan ışığın göz bebeği merkezine olan uzaklığı ve iki göz arasındaki simetri kabaca hekim tarafından değerlendirilir. Buna korneadan ışık yansıması testi denir. Bu testin en önemli eksik yanı küçük kaymaların saptanamaması ve gerçek kayma miktarını göstermemesidir.

Krimsky testi: Korneadan ışık yansıması testi şaşılığı kabaca ölçer. Bu test prizma ile birleştirildiğinde Krimsky testi adını alır ve kayma derecesi sayısal olarak ölçülebilir.

Göz hareketleri: Yeni doğanda ikinci ayda göz hareketleri normalleşmeli ve gözler tüm bakış yönlerinde paralelliğini sağlamış olmalıdır.Göz hareketleri baş sabit tutulurken bir hedef yardımıyla yatay, dikey ve oblik düzlemlerde her bir göz için ayrı ayrı ve iki göz için aynı anda bakarken değerlendirilmelidir. Herhangi bir bakış yönünde kısıtlılık veya aşırılık,  şaşılığı olan hastalarda sık görülür.

Traksiyon testi: Göz hareketlerindeki kısıtlılığın paralitik (felce bağlı) ya da mekanik olup olmadığı traksiyon testi ile anlaşılır. Bu test bir göz hekimi tarafından, limbustan iki adet pensetle tutularak gözün hareketlerini değerlendirmek için yapılır.

Hess perdesi ve Lancaster testleri: Felçli kası saptamak için yapılan özel bir muayenedir.Gözlerin üç boyutlu olarak birbirine göre konumunun değişik bakış pozisyonlarında kağıt üzerine aktarıldığı testlerdir. Bu  testlerde gözler kırmızı ve yeşil cam ile birbirinden ayrımlandıktan sonra bir perde üzerinde önce kırmızı sonra yeşil hedeflerin hasta tarafından işaretlenmesi istenir. Bu sayede tüm bakış yönlerinde kaymalar belirlenmiş olur. Bu testi değerlendirirken iki gözün birbiri ile kıyaslandığı unutulmamalıdır.

Binoküler görme testleri: Binoküler görme, iki gözden gelen görüntünün beyinde aynı anda algılanabilmesi durumudur. İki göz aynı cismi hafif de olsa farklı açılardan görür. Bu iki hafif açı farkı olan uyaranın beyinde tek bir görüntü olarak algılanmasına füzyon denir. Bu yeteneğin gelişebilmesi için gözlerin ilk aylardan itibaren paralel olmuş olması gerekir.Bu sayede beyinde üç boyutlu algılama (stereopsis) sağlanabilir. Binoküler görme düzeyinin test edilmesi şaşılık değerlendirmesinde çok önemlidir. Uzun süreli göz tembelliği ve küçük yaşlardan itibaren ortaya çıkan kaymalarda füzyon olma ihtimali çok azdır. Eğer kayma bir yaşından önce başlamış ise hastada füzyon gelişmesi zordur. Hastada baş pozisyonu varsa bu durum binoküler tek görmenin ve füzyonun olduğu anlamını taşır.


Füzyonun değerlendirilmesinde kullanılan testler:

a)Worth 4 nokta testi: Hatanın sağ gözüne kırmızı, sol gözüne yeşil cam takılır. Karşıda aydınlatılmış olarak duran iki adet yeşil artı, bir adet kırmızı baklava dilimi ve bir adet beyaz daire şekline bakması istenir. Normalde kırmızı camla bakan bir kişi kırmızı cismi görürken yeşil cismi göremez. Aynı durum yeşil cam için de geçerlidir, yeşil camla bakan bir kişi yeşil cismi görürken kırmızı cismi göremez. Bu testte füzyon yapabilen kişi 4 şekil, çift görmesi olan kişi 5 şekil görür.

b)Bagolini cam testi: Binoküler görmenin değerlendirilmesinde önemli bir testtir. Bagolini camı üzerinde düz çizgiler vardır. Kişi loş bir ortamda bu camın arkasından bir ışık kaynağına bakarken ortasında yuvarlak ışık kaynağının yer aldığı düz bir ışık huzmesi görür. Bu camlar her iki göze çarpı işareti oluşturacak şekilde yerleştirildiğinde normalde görülmesi gereken, ortasında bir ışık kaynağı olan çarpı şeklinde 2 adet ışık huzmesidir.

c)Sinoptofor: Binoküler işlevi özellikle füzyonu değerlendiren önemli bir alettir. Sinoptoforun tüplerine birbirinin benzeri iki resim koyulur ve hastadan ne gördüğü sorulur. Örneğin resimlerden birinde kuyruğu olmayan, elinde çiçek buketi olan bir tavşan, diğerinde ise elinde çiçek buketi olmayan kuyruklu bir tavşan vardır. Eğer hasta kuyruklu ve elinde çiçek buketi olan tek bir tavşan görüyorsa hastanın füzyonu vardır denir.


Stereopsis testleri: Stereopsis cisimlerin üç boyutlu olarak algılanmasıdır (derinlik hissi).

a)Lang’ın kalem testi: Bu testle kabaca derinlik hissi değerlendirilir. Sadece iki kalem gerektiren ve daha çok çocuklarda kullanılan bir testtir. Kalemlerin uç uca getirilmesi esasına dayanır.

b)Sinoptofor: Özel slaytlar yardımıyla stereopsis değerlendirilebilir.

c)Titmus (sinek) testi: Sayfanın birinde büyük bir sinek vardır. Hastaya polaroid gözlük takarak  sineğe bakması ve sineğin kanadını tutması istenir. Eğer hastada derinlik algısı varsa hasta sineğin kanadını havada duruyormuş gibi tutar. (Resim 1)





                                                      











                                           




                    




                                                     Resim 3:TNO testi


d)Randot stereotest: Noktalardan oluşmuş stereoskopik hedefler içerir. Çocuklarda  hayvanlı şekillerin bir polaroid gözlük takılarak  bilinmesi istenir.(Resim 2)



e)TNO testi: Hasta özel olarak hazırlanmış kartlara kırmızı-yeşil camlı gözlük takarak bakar. Stereopsisi olanlar , karttaki resimleri sanki havada-önde duruyormuş gibi görürler.(Resim 3)




Katarakt

Şaşılık nedir? Şaşılık ve Tedavisi

Şaşılığın sebepleri nelerdir?

Şaşılığın sınıflandırılması

Şaşılık muayenesi

Çocuklarda Görme Ölçümü

Ezotropyalar  (İçe Kayma)

Ekzotropyalar (Dışa Kayma)

Vertikal(Dikey) Şaşılıklar

Paralitik Şaşılıklar

(Sinir Felcine Bağlı Şaşılıklar)